၂၀၁၈-၁၉ အယ္လ္နီညိဳအႀကိဳ ႀကိဳႀကိုတင္တင္ ဆင္ဆင္ျခင္ျခင္

၂၀၁၈-၁၉ အယ္လ္နီညိဳအႀကိဳ
ႀကိဳႀကိုတင္တင္ ဆင္ဆင္ျခင္ျခင္
၂၅-၁၀-၂၀၁၈
ည(၁၀း၀၆)နာရီ

အပူခ်ိန္ျမင့္တက္ျခင္း နဲ႕ အနာဂတ္ စားနပ္ရိကၡာဖူလံုမႈျပႆနာ
ေမာင္ထြန္းလြင္(မိုးေလ၀သ)

တိုးလာဦးမယ့္အပူခ်ိန္ေတြ
ေလ့လာမႈတစ္ရပ္က ၂၀၁၉ မွ ၂၀၂၂ ခုႏွစ္မ်ားဟာ ကမၻာ့သမိုင္းမွာ အပူဆံုး ႏွစ္မ်ားျဖစ္လာလိမ့္မယ္လို႕ ခန္႕မွန္းထားပါတယ္။ U.K. မွာရွိတဲ့၊ သုေတသနဗဟိုဌာနတစ္ခုျဖစ္တဲ့ Hadley Centre ကလည္း သကၠရာဇ္ ၂၁၀၀ မွာ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲက ပ်မ္းမွ်အပူခ်ိန္ေတြဟာ လက္ရွိတန္ဖိုးေတြထက္ +5°C တိုးလာလိမ္ ့ မယ္လို႕ ခန္႕မွန္းထားျပန္ပါတယ္။ ဒီေတာ့ အပူခ်ိန္ေတြတိုးလာရင္ ျမန္မာႏိုင္ငံ မွာ ထိခိုက္မႈေတြ ဘာေတြရွိလာႏိုင္သလည္း။



အပူခ်ိန္ေတြအလြန္ျမင့္မားခဲ့တဲ့၂၀၁၅-၁၆ အယ္လ္နီညိဳႏွစ္တုန္းကေတာ့ ထိခိုက္မႈေတြအေနနဲ ႕ (၁) ျမိဳ႕ေပါင္းမ်ားစြာ အပူခ်ိန္ စံခ်ိန္သစ္ေတြတင္ျပီး အပူလိႈင္း ေတြျဖတ္ခဲ့တယ္။ (၂) ေရရွားပါး ခဲ့တယ္။ (၃) မီးေလာင္မႈေတြမ်ားခဲ့တယ္။ (၄) မိုးေခါင္ခဲ့တယ္။ (၅) စိုက္ပ်ိဳးသီးႏွ ံ အထြက္ေတြ ေလ်ာ့က်ခဲ့ျပီး စားနပ္ရိကၡာ ဖူလံုမႈကိုထိခိုက္ခဲ့တယ္။ (၆) စားသံုးကုန္ေစ်းႏႈန္ း ေတြျမင့္တက္ခဲ့ တယ္။ (၇)ကူးစက္ေရာဂါ ZIKA ပိုးေတြ ျပန္႕ႏွံ႕ခဲ့တယ္။

အပူခ်ိန္ျမင့္တက္မႈ နဲ႕ သီးႏွံဖ်က္ပိုးမ်ားက်ေရာက္ျခင္းျပႆနာ။
ကမၻာတလႊားတြင္ ႏွစ္စဥ္ စိုက္ပ်ိဳးသီးႏွံမ်ား၏ ၁၀% မွ ၂၀ %ခန္႕ မွာ သီးႏွံဖ်က္ပိုးမ်ား၊ သီးႏွံဖ်ကိအေကာင္ငယ္မ်ား၏ ဖ်က္ဆီးမႈေႀကာင့္ ပ်က္စီးဆံုးရႈံးေန ရပါတယ္ ။ ကမၻာႀကီး တျဖည္းျဖည္း ပိုမိုပူေႏြးလာသည္ႏွင္ ့အမွ် အဆိုပါ ဆံုးရံႈးခံရမႈအတိုင္းအတာမ်ားမွာ ပိုမို ႀကီးထြား ျမင့္မားလာမွာျဖစ္ပါတယ္။
လူသားတို႕၏ ကယ္လ္လိုရီ လိုအပ္မႈရဲ႕ ၄၂% ကို ထုတ္ေပးေနေသာ စပါး၊ ဂ်ံဳ၊ ေျပာင္း စတဲ့ သီးႏွံမ်ားရဲ႕ ကမၻာႀကီပူေႏြးလာမႈေႀကာင့္ မည္မွ်ထိခိုက္မႈရွိေနႀကရ သည္ကို သိပၸံပညာရွင္မ်ားက တြက္ခ်က္ႀကည္႕ခဲ့ရာ၊ အေျဖမ်ားက စိုးရိမ္စ ရာ ျဖစ္ေနသည္ကို ေတြ႕ႀကရပါတယ္။



ေလ့လာမႈမ်ားအရ ကမၻာႀကီးရဲ႕အပူခ်ိန္ 1 deg. C တိုးလာတိုင္း၊ သီးႏွံဖ်က္ပိုးႏွ င့္ သီးႏွံဖ်က္အေကာင္ငယ္မ်ားေႀကာင့္ ပ်က္စီးဆံုးရံႈးမႈတန္ဖိုးမွာ ၁၀% မွ ၂၀% အထိ တိုးလာႏိုင္ သည္ကိုေတြ႕ႀက ရပါတယ္။ ယခုရာစုႏွစ္အကုန္တြင္ ကမၻာႀကီးရဲ႕အပူခ်ိန္မွာ 2 deg C တိုးလာမည္ဟု ခန္႕မွန္းထားႀကပါတယ္။ အကယ္၍သ ကမၻာႀကီးဟာ ခန္႕မွန္းထားတဲ့အတိုင္း အပူခ်ိန္ 2 deg C တိုးလာပါက သီးႏွံဖ်က္ပိုးမႊားအေကာင္ငယ္မ်ား၏ ဖ်က္ဆီးမႈေႀကာင့္ ႏွစ္စဥ္ ဂ်ံဳမက္ထရစ္တန္(၁၉)သန္း ၊ စပါးမက္ထရစ္တန္ (၁၄)သန္း၊ ေျပာင္းကဲ့သို ႕ အေစ့အဆံ သီးႏွံမက္ထရစ္တန္(၁၄)သန္းခန္႕ ပိုမို ဖ်က္ဆီးခံ ရႏိုင္ေႀကာင္း ေလ့လာမႈတစ္ရပ္တြင္ ေဖၚျပထားပါတယ္။

အပူခ်ိန္ေတြတိုးလာရင္ သီးႏွံအထြက္ေတြလည္းေလ်ာ့လာမယ္။
ကမၻာ့အပူခ်ိန္တိုးျမင့္လာမႈေႀကာင့္ သီးႏွံဖ်က္ပိုးမ်ားတိုးပြားလာ မႈေႀကာင္ ့ သီးႏွံ မ်ား ပ်က္စီးမႈပိုမိုတိုးပြားလာႏိုင္သည္႕နည္းတူ၊ အပူခ်ိန္မ်ားျမင့္တက္လာမႈေႀကာင့္ စိုက္ပ်ိဳးသီးႏွံမ်ား ၏ အထြက္ႏႈန္းေလ်ာက်မႈေႀကာင့္လည္း ဆံးရံႈးရမႈတိုးပြားလာႏိုင္ပါတယ္ ။ ေလ့လာမႈတစ္ရပ္အ ရ ကမၻာႀကီးရဲ႕အပူခ်ိန္ 1 deg C တိုးလာတိုင္း သီးႏွံအထြက္ ၅% ေလ်ာ့က်လာႏိုင္ေႀကာ င္း ေလ့လာေတြ႕ရွိရပါတယ္ ။သီးႏွံဖ်က္ပိုးမ်ားက်ေရာက္မႈေႀကာင့္ သီးႏွံပ်က္စီးရမႈတြင္ သီးႏွံအထြက္က်ဆင္ းမႈေႀကာင့္ သီးႏွံပ်က္စီးရမႈတြင္ ေနာက္ထပ္ ၂% မွ ၄% မွ် တိုးလာရျပန္ပါတယ္။ ဥပမာအားျဖင့္ ကမၻာႀကီး၏အပူခ်ိန္ 2 deg C တိုးလာပါက ၁ ဟက္တာလ်င္ တန္ ၁၀၀ အထြက္ႏႈန္းရွိေသာ လယ္သမားတစ္ဦးဟာ သီးႏွံဖ်က္ပိုးေႀကာင့္ ပ်က္စီးရမႈ နဲ႕ အထြက္ေလ်ာ့က်မႈေႀကာင့္ ပ်က္စီးရမႈ ႏွစ္ရပ္ေပါင္းေႀကာင့္ ၈၄ တန္သာ အထြက္ႏႈန္း ရရွိေတာ့မည္႕သေဘာျဖစ္ပါတယ္။

အပူခ်ိန္တိုးလာရင္ စိုက္ပ်ိဳးပင္မ်ားရဲ႕ ႀကံ႕ခိုင္စြမ္းရည္လည္းေလ်ာ့က်လာမယ္။
အပူခ်ိန္ျမင့္တက္မႈေႀကာင့္ စိုက္ပ်ိဳးသီးႏွံမ်ားအေပၚထိခိုက္ခံရမႈမ်ားတြင္ ေနာက္ထပ္ႀကံဳေတြ႕ရေသာ ျပႆနာတစ္ရပ္ ႀကံဳေတြ႕ရပါေသးတယ္။ အဲဒါကေတာ့ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ဓါတ္ေငြ႕ နဲ႕ အပူခ်ိန္မ်ား ျမင့္တက္လာမႈေႀကာင့္ အခ်ိဳ႕အပင္မ်ားရဲ႕ အဟာရဓါတ္ျပည္႕၀မႈနဲ႕ မိမိတို႕ကို မိမိ အကာအကြယ္ ျပဳလုပ္ႏိုင္ဖို႕ အဆိပ္ဓါတ္ထုတ္လုပ္မႈမ်ားေလ်ာ့နည္းက်ဆင္းလာမႈေႀကာင့္ ခံႏိုင္ရည္ေလ်ာ့ ပါး က်ဆင္းလာျခင္ း ပင္ျဖစ္ပါတယ္။ အဆိုပါအေျခအေနမ်ိဳးတြင္ စိုက္ပ်ိဳးသီးႏွံမ်ားဟာ ပိုမိုထိခိုက္ပ်က္စီးလြယ္ျပီး ဆံုးရံႈးမႈကို ပိုျမင့္မားေစပါတယ္။

အပူခ်ိန္တိုးလာရင္သီးႏွံဖ်က္ပိုးနဲ႕အေကာင္ငယ္ေတြဟာ ပိုမိုဆာေလာင္လာတတ္တယ္။
အပူခ်ိန္ျမင့္တက္မႈေႀကာင့္ ေနာက္ထပ္ႀကံဳေတြ႕ရတဲ့ ျပႆနာတစ္ရပ္ကေတာ့ သီးႏွံဖ်က္ပိုးမ်ားဟာ သူတို႕ရဲ႕ပတ္၀န္းက်င္ဟာ ပိုမိုပူေႏြးလာေလ မိမိတို႕ခႏၵာ ကိုယ္ရဲ႕ ကယ္လ္လိုရီအသံုးမ်ားေလျဖစ္ျခင္းျဖစ္ပါတယ္။ ဆိုလုိတာကေတာ့ ပတ္၀န္းက်င္ကပိုမိုပူေႏြးေလ ပိုးေကာင္မ်ားဟာ သီးႏွံမ်ားကို ပိုစားေသာက္ေလျဖစ္လာျခင္းျဖစ္ပါတယ္။

အပူခ်ိန္တိုးရင္ သီးႏွံမ်ား ပ်က္စီးမႈပိုမ်ားမယ္။
အပူခ်ိန္ျမင့္တက္မႈေႀကာင့္ ေနာက္ထပ္မံႀကံဳေတြ႕ရတဲံျဖစ္စဥ္ဟာ ပိုမိုရႈတ္ေထြး ပါတယ္။ သီးႏွံဖ်က္အေကာင္မ်ားဟာ သတ္မွတ္အပူခ်ိန္တစ္ခုမွာ ေပါက္ဖြားႏႈန္းအျမင့္ဆံုးျဖစ္တတ္ပါတယ္။ မပူလြန္း၊ မေအးလြန္းေသာ အပူခ်ိန္မ်ိဳး ျဖစ္ပါတယ္။ အပူပိုင္းေဒသတြင္းရွိ ပိုးမႊားနဲ႕ အေကာင္ငယ္မ်ားဟာ အဆိုပါအပူခ်ိန္မ်ိဳးနဲ႕ အသားက်ေနျပီျဖစ္ပါတယ္။ သူတို႕အတြက္အေနျဖင့္ အပူခ်ိန္တိုးေလ ေပါက္ပြာႏႈန္းေႏွး ေလပင္ျဖစ္လာတတ္ပါတယ္။ ဒါေႀကာင့္ အဆိုပါ ပိုးမႊားမ်ားအတြက္ အပူခ်ိန္တိုးမႈဟာ ပိုးမႊားနဲ႕အေကာင္ငယ္မ်ား တိုးပြားလာမႈကိုပင္ ေလ်ာ့ပါးေစပါတယ္။ အပူပိုင္းေဒသသီးႏွံျဖစ္ေသာ စပါးစိုက္ပ်ိဳးသီးႏွံအတြက္ အဆိုပါသတင္းစာ သတင္းေကာင္းတစ္ခုျဖစ္ပါတယ္။ သို႕ေသာ္ အျခားေသာ စိုက္ပ်ိဳးသီးႏွံမ်ားအတြက္မူ ဆံုးရံႈးမႈဟာ အပူခ်ိန္ နဲ႕လိုက္၍ တိုးလာေစႏိုင္ပါတယ္။

သမပိုင္းေဒသတြင္ သီးႏွံဖ်က္ပိုးေကာင္မ်ားဟာ ပံုမွန္အေနအထားထက္ပိုေအးတဲ့ အေျခအေနတြရွင္သန္ႀကပါတယ္။ အခ်ိဳ႕ေသာသီးႏွဖ်က္ပိုးေကာင္မွာ ေဆာင္းရာသီကာလတြင္ ဖြံ႕ျဖိဳးမႈႏႈန္းမျမင့္မားေသာ္လည္း ရွင္သန္ႏိုင္ႀကပါတယ္။ အနည္းငယ္ အေအးေပါ့တဲ့ေဆာင္းရာသီကာလမ်ားႏွင့္ႀကံဳေတြ႕ႀကရပါက ယင္းတို႕ဟာ ပိုမိုဖြံ႕ျဖိဳးလာရံုမက ပိုမိုလ်င္ျမန္စြာ မ်ိဳးပြားလာတတ္ႀကပါတယ္။ အေႀကာင္းကေတာ့ အပင္တို႕ရဲ႕ metabolic ႏႈန္းမ်ား ျမင့္မားလာႀကတဲ့ အတြက္ေႀကာင့္ျဖစ္ပါတယ္။ အနာဂတ္ကာလတြင္အပူခ်ိန္မ်ား တိုးလာပါက ေအးေသာရာသီဥတုတြင္ေပါက္ေရာက္ေသာ ဂ်ံုကဲ့သို႕ေသာ စိုက္ပ်ိဳးသီးႏွံအတြက္ အဆိုပါ သတင္းသည္ သတင္းဆိုး တစ္ခုျဖစ္လာေပမည္။ ထို႕ေႀကာင့္ အပူခ်ိန္ျမင့္မားလာမႈ ေႀကာင့္ ဂ်ံဳစိုက္ပ်ိဳးေတာင္သူမ်ားအေနျဖင့္ သီးႏွံဖ်က္ပိုးမ်ားအႏၱရာယ္ကို ပိုမိုႀကံဳေတြ ႕ ရမွာျဖစ္ပါတယ္။

အဆိုပါ အပူခ်ိန္ျမင့္တက္မႈေႀကာင့္ သီးႏွံဖ်က္ပိုးမႊားနဲ႕ အေကာင္ငယ္မ်ားရဲ႕ ထိခိုက္မႈကို ကမၻာ့စိုက္ပ်ိဳးထုတ္လုပ္မႈအျမင့္မားဆံုးေဒသမ်ားမွာ အထိခိုက္အမ်ားဆံုးျဖစ္လာ ေစႏိုင္ပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ ျပင္သစ္၊ တရုတ္၊ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု တို႕ဟာ ထိခိုက္မႈအမ်ားဆံုးျဖစ္လာႏိုင္ပါတယ္။ ထို႕အတူ ေျပာင္းကဲ့သို႕ေသာစိုက္ပ်ိဳးသီးႏွ ံ မ်ားအထြက္ေလ်ာ့က်ျခင္းဟာ အဆင္းရဲဆံု း ႏိုင္ငံမ်ားရဲ႕ အိမ္တြင္းလုပ္ငန္းမ်ားအေပၚထိခိုက္မႈအမ်ားဆံုးျဖစ္လာမွာျဖစ္ပါတယ္။

သီးႏွံဖ်က္ပိုးမ်ားအတြက္မုဆိုး မ်ားမွာလည္း အေျပာင္းအလဲရွိလာမယ္။
သိပၸံပညာရွင္မ်ားအေနျဖင့္ အပူခ်ိန္ျမင့္တက္မႈေႀကာင့္ သီးႏွံဖ်က္ပိုးမ်ားအေပၚ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈသာမက အဆိုပါ သီးႏွံဖ်က္ပိုးမ်ားကို သားေကာင္အျဖစ္ ရွာေဖြစားေသာ က္ ေနေသာ ပင့္ကူကဲ့သို႕ေသာ မုဆိုးမ်ားအေပၚ အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈမ်ားကိုလည္း ေလ့လာခဲ့ႀကပါတယ္။ေတြ႕ရွိခ်က္အရ အပူခ်ိန္တိုးလာမႈေႀကာင့္ အဆိုပါ သီးႏွံဖ်က္ပိုးမ်ားကို ရွင္းလင္းေပးေနေသာ predators မ်ားအေပၚအေထာက္အကူျပဳအက်ိဳးသက္ေရာက္မႈရွိေနျပီး သီးႏွံဖ်က္ပိုးမ်ားျပန္႕ပြားမႈကို ေႏွာင့္ေနွးသြားေစခဲ့တာကိုေတြ႕ရပါတယ္။

သီးႏွံဇ်က္ပိုးမ်ားဟာ သူတို႕ရဲ႕ တစ္ေန႕တာရဲ႕အပူျပင္းဆံုးအခ်ိန္ကို ေရွာင္လြဲေနႏိုင္ဖို႕ ျပဳမူေဆာင္ရြက္မႈပံုစံေတြေျပာင္းလဲတတ္ေလ့ရွိႀကပါတယ္။ ထို႕အျပင္ ယင္းတို႕ရဲ႕ အုပ္စုအဖြဲ႕အစည္းတစ္ခုလံုးဟာလည္း ေနရာသစ္မ်ားသို႕ ေျပာင္းေရႊ႕တတ္ႀကပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ သမပိုင္းရာသီဥတုရွိရာ ေျမာက္ဖက္အရပ္သို႕ ေျပာင္းေရႊ႕ေနႀကသည္ကို ယခုကတည္းကပင္ ေတြ႕ေနႀကရျပီျဖစ္ပါတယ္။